Wij lezen bij den voortreffelijken Henle, dat, in dephysiologie en vooral in de pathologie van het dierlijke leven, deteleologische beschouwingswijze (vragende naar het doel derverschijnselen) zich nog bijna overal krachtig doet gelden—en wie geenvreemdeling is in deze wetenschappen, staat gereed, die uitspraak tebeamen.
Immers niet enkel worden de verschijnselen hier met het praedicaat vandoelmatig bestempeld: teleologische betoogen ook vindt men alsbewijsgronden in het midden gebragt en erkend, ja! in plaats van de opte sporen oorzaak, wordt het onderstelde doel tot "verklaring" derverschijnselen ingeroepen. Of ziet men niet, zelfs door sommigeCoryphaeën in de wetenschap, eene teleologische levenskracht, eeneheelkracht der natuur, aan duizenden, van de meest verschillendeoorsaken afhankelijke, verschijnselen ten gronde gelegd?
Reeds vroeger (Gids 1846, bl. 893 e.v.) heb ik de teleologischebeschouwingswijze—als ontbloot van absoluten grond, en hieromwillekeurig en onwetenschappelijk—met een enkel woord bestreden. Hetonderwerp evenwel scheen mij gewigtig genoeg voor eene meer uitvoerigebehandeling, en, om deszelfs algemeene strekking, tevens bijzondergeschikt voor eene openlijke rede.
Ik stelde mij hierom voor, hetzelve, bij gelegenheid der aanvaarding vanhet hoogleeraarsambt, nader te behandelen,—en vooreerst te betoogen,dat, wanneer wij het doel in de verschijnselen der natuur ook geenszinsloochenen, eene leer van het doel nimmer wetenschap worden kan, enderhalve op het natuurkundig gebied niet mag worden geduld;—ten anderente doen zien, dat—waar, bij de prachtvolle en ingewikkelde harmonie vanhet dierlijke leven, de, als ware het, aangeboren neiging van den menschtot anthropomorphismus het doel als de oorzaak ons wilopdringen—het opsporen der wetten van wording, naar de oorzakelijkemethode, niettemin mogelijk blijft;—en eindelijk had ik willenaantoonen, hoe, schier in elke wetenschap der natuur, dwalingen enbekrompene beschouwingen uit de teleologische zienswijze zijnontsproten, die ook thans nog, inzonderheid op het gebied derphysiologie—bij name die van het ziekelijke leven, de verdereontwikkeling belemmeren, en met het stellig karakter van wetenschapgeenszins strooken.
Voor dit laatste gedeelte echter, waaruit het duidelijkst denoodzakelijkheid zou zijn voortgevloeid, om de teleologie van hetnatuurkundig terrein te weren, ontbrak mij ditmaal de tijd. Elders hoopik dien later te vinden.
Mogen ook zij, wier meeningen en begrippen van de hier voorgedrageneafwijken, deze bladeren zonder vooroordeel ter hand nemen, en verder ookniemand al te ligtvaardig het vonnis er over uitspreken!
DE SCHRIJVER.
Edelgrootachtbare heeren curatoren der Utrechtsche Hoogeschool!
Weledelgestrenge heer secretaris van het collegie der curatoren!
Hooggeleerde heeren, waarde ambtgenooten! en weledele zeer geleerdeheeren lectoren!
Die met het bestuur van dit gewest of deze stad of met de handhaving desregts zijt belast, mannen reeds door stand en werkkring eerwaardig!
Weleerwaarde he BU KİTABI OKUMAK İÇİN ÜYE OLUN VEYA GİRİŞ YAPIN!
Sitemize Üyelik ÜCRETSİZDİR!